W wojnie literowej największą świętością jest alfabet litewski. Ani moderniści, ani tradycjonaliści nie śmieją go ruszać. Wszystkim wystarczała uwaga przy opisie alfabetu języka litewskiego, że w nazwach obcych można używać Q, W, X (i inne).
© DELFI (R.Daukanto pieš.)

Prawda, każdy interpretował według swego widzimisię. Jedni sądzili, że wszystko co napisane we „współczesnej gramatyce języka litewskiego” jest jasne jak słońce, inni byli pewni, że w litewskim dowodzie nie ma miejsca na wymysł szatana (QWX).

„Obrońcy mowy” po raz tysięczny orzekli, że nie pozwolą rozwalić nasz alfabet i po tysiąc pierwszym razie pomyślałem sobie: „A gdyby tak postąpilibyśmy z tymi literami w taki sposób, jaki jest wygodny dla nas, a nie dla starszyzny? A jak ten problem załatwiły inne narody?”. Przestraszyłem się takiej herezji, ale największe strachy wynikają z niewiedzy, dlatego śpieszę ją rozwiać.

Kto powiedział, że alfabet jest nietykalny?

Pierwsze litewskie pisane litery pojawiają się na początku XVI wieku, a pierwsza książka w połowie tegoż wieku. (Nie mieliśmy tradycji rękopisów (ciągle wojowaliśmy), jednak pisownia pierwszej książki była na tyle doskonała, że nie zdziwię się, że jej początki były o wiele wcześniejsze). Za podstawę wzięto alfabet łaciński (nie bez wpływu Niemców i Polaków) i dodano zapożyczone albo wymyślone znaki diakrytyczne.

Czas na długą drogę doskonalenia alfabetu. Dziwne, ale z każdą nową książką pojawiała się jakaś innowacja w alfabecie. Przyczyny są proste: z jednej strony, stale szukano, jak najlepiej odzwierciedlić litewski dźwięki, z drugiej strony, wymysły drukarzy, z trzeciej, ograniczone możliwości tychże drukarzy. I tak, aż do przyjścia Kazimierasa Būgi i Jonasa Jablonskisa. Po ich pracy rozwój litewskiego alfabetu zatrzymał się.

Nie zważając na to, łatwo dojść do wniosku, że koniec rozwoju oznacza koniec życia. Spójrzmy na angielski alfabet – stoi jak kamienny słup. Z innej strony, nie mają czego zmieniać, bo ich alfabet jest całkowicie zbieżny z łacińskim. Problem pojawia się w alfabecie narodów, które przejęły część alfabetu łacińskiego, szczególnie w okresie globalizacji.

Spójrzmy, jak sprawę załatwiły inne narody

Alfabet estoński. Los podobny do alfabetu litewskiego, z tą tylko różnicą, że wpływ Niemców był większy.

Spójrzmy na ich alfabet: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S Š Z Ž T U V W Õ Ä Ö Ü X Y

Naprawdę nie potrzebują oni tyle liter, tzn. jest ich więcej niż dźwięków. Wszędzie się podkreśla, że litery F Š Z Ž są używane tylko w nazwach obcych. Litery C Q W X Y też są używane tylko w nazwach obcych, a w niektórych wariantach alfabetu, nawet nie są wymieniane.

A co z literką W. W związku z niemieckim wpływem była używana od początku, jednak na początku XX wieku zamieniona na V, po jakimś czasie Estończycy zrozumieli, że zrobili głupstwo i wrócili W do alfabetu. Oznacza to samo co i V, ale używa się tylko w nazwach obcych. Notabene w litewskim alfabecie F i H też są używane tylko w nazwach obcych, ale to nie oznacza, że musimy z nich zrezygnować.

Alfabet francuski – żadnych podobieństw nie mamy, ale oni też zrezygnowali z kilku liter łacińskich, więc jak sobie dają radę?

Ich alfabet: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Francuzi mają swoje znaki diakrytyczne, ale nie dotyczą naszego tematu. Nie mają oni natomiast dźwięków, które można zapisać przy pomocy K i W (korzystają z C i V, OU). Oznacza to, że nie są im potrzebne. Nic podobnego – potrzebne są w nazwach obcych.

Alfabet czeski – współczesna wersja ma 42 litery i pochodzi z końca XX wieku.

A Á B C Č D Ď E É Ě F G H Ch I Í J K L M N Ň O Ó P Q R Ř S Š T Ť U Ú Ů V W X Y Ý Z Ž

Ciekawe, że w słownikach były rozdziały rozpoczynające się na Q i W, chociaż w alfabecie podawanym na początku niektórych słowników często ich brakowało. Współczesne społeczeństwo już wyleczyło się z tych dziecięcych chorób. Q i W wpisano do alfabetu, chociaż używane są w słowach zapożyczonych i momentalnie są zamieniane na KV i V.

Alfabet włoski – podobna sytuacja do litewskiego alfabetu. Litery używają, ale w alfabecie one nie figurują.

Ich alfabet: A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U V Z

Brakuje J, K, W, X i Y, ale w rzeczywistości są używane. Włosi piszą: Jesi, Juventus, Kenia, Kennedy, yogurt, Texas, xilofono, water, Wanda, Walter. Podobnie do Litwinów. Z innej strony, w wielu słownikach te litery figurują w alfabecie, czyli oficjalnie są używane.

Węgry swoje dźwięki zapisują przy pomocy 40 liter plus Q, W, X i Y do użytku w nazwach obcych. To dziwi, ponieważ język węgierski jest bardzo konserwatywny – z całych sił unikają nazw obcych, ale do problemu przyznają się i próbują go rozwiązać.

Alfabet duński składa się z 29 liter: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å

Wielką reformę przeprowadzono w 1948 roku, ale literka W nie została zatwierdzona, jednak, jak į u większości narodów, w 1980 roku W wciągnięto na listę. Duńczycy, jak i większość, mają w alfabecie niepotrzebne litery, tzn. nie oznaczające żadnych duńskich dźwięków C Q W X Z.

Wyżej podane przykłady są dowodem, że zapis nazw obcych przy użyciu liter łacińskich, nawet jeśli ich nie ma w alfabecie, jest tradycją europejską. A wszystkie mowy, że „inne narody nie zmieniają swych alfabetów” są kłamstwem. Często alfabet przekształca się według potrzeb życiowych, a reformy sięgają czasów współczesnych.

Na zakończenie

Przykłady ze współczesnej prasy litewskiej: „Maxima zniesie stary olicki dworzec”, „Landsbergis: „Volkswagen” pomylił się”, „Amerykańska policja bojkotuje film Quentina Tarantino”.

Oczywistym jest, że Q, W i X są szeroko i pomyślnie używane w nazwach obcych, ale nie są wpisane do alfabetu.

Niektórzy „obrońcy mowy” bez podstaw twierdzą, że łacińskim alfabecie nie ma W. W klasycznym nie ma, ale tam dużo czego nie ma, na przykład, literki J. W średniowiecznym łacińskim W dodano właśnie do zapisu nazw obcych.

Po przyjacielsku radzę: spójrzcie na pomnik Mendoga w Wilnie i przeczytajcie łaciński napis: MYNDOUWE DEI GRA REX LITOWIE.

Radzę przypomnieć, że w litewskiej gramatyce przy litewskim alfabecie jest punkt o literach Q, W i X, czyli prawidło litewskiej gramatyce ważne wszędzie, nawet w dowodach. I to jest zgodne z Konstytucją.

Na zakończenie pytanie. Co mają z tym wspólnego Polacy? Dosłownie, nic.

Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
Zostaw komentarz
albo komentuj anonimowo tutaj
Publikując komentarz zgadzasz się z zasadami komentowania
Czytaj komentarze Czytaj komentarze

Top naujienos

Duris į NBA užkulisius pravėręs Motiejūnas: „Rockets“ šiemet žengė didelį žingsnį atgal (25)

Penki sezonai, 248 rungtynės ir 1826 pelnyti taškai. Tokiais pasiekimais per savo NBA karjerą...

Užkalnis liko alkanas (1)

Vienas dalykas, kurio Lietuvai (ir Europai) reikia mokytis iš Amerikos, tai didelės porcijos...

Rusų žurnalistas: dideliame regione Europoje – Putino pralaimėjimas (87)

Rusija pralaimėjo kovą dėl įtakingumo Balkanuose – devynios iš 12 valstybių (ir Kosovas ,...

Vieno emigranto istorija, arba kai visi keliai veda į Lietuvą (83)

Emigrantai pagaliau grįžta namo ir ne tuščiomis rankomis – užsienyje įgytos patirtys ir...

Varėnos rajone aidėjo šūviai: vyriškis kėsinosi į brolio ir jo žmonos gyvybes (13)

Policijos departamentas informavo, kad Varėnos rajone aidėjo šūviai . Vyriškis kelis kartus...

Reforma renka iš tėvų vaikus (247)

Pertvarkius vaiko teisių apsaugos sistemą Lietuvoje, per reformos pirmąsias dešimt dienų iš...

Lietuvių kilmės politikas Kolumbijos Kongrese kolegas auklėjo apnuogindamas užpakalį (6)

Lietuvių kilmės garsus Kolumbijos politikas Antanas Mockus penktadienį Kongrese kolegas paauklėti...

JAV sprendimas kelia sumaištį Europoje: mes atsisakome derėtis su į galvą įremtu šautuvu (114)

Jungtinės Valstijos ir jų sąjungininkės Europos Sąjungoje šeštadienį atsidūrė prekybos...

Atsakė į svarbiausius klausimus apie apsaugą nuo saulės: ar galima naudoti praėjusių metų produktus? (7)

Ar galima naudoti pernykštį kremą nuo saulės? Kiek turėtų kainuoti geras kremas su SPF ?...

Branduolinių povandeninių laivų kapinyne Rusijoje apsilankęs vokiečių žurnalistas: tai, ką išvydau, sukėlė šoką (321)

Vokiečių žurnalistas Michaelis Schmidtas papasakojo apie tai, kaip Šiaurės vakarų Rusijoje,...