W wojnie literowej największą świętością jest alfabet litewski. Ani moderniści, ani tradycjonaliści nie śmieją go ruszać. Wszystkim wystarczała uwaga przy opisie alfabetu języka litewskiego, że w nazwach obcych można używać Q, W, X (i inne).
© DELFI (R.Daukanto pieš.)

Prawda, każdy interpretował według swego widzimisię. Jedni sądzili, że wszystko co napisane we „współczesnej gramatyce języka litewskiego” jest jasne jak słońce, inni byli pewni, że w litewskim dowodzie nie ma miejsca na wymysł szatana (QWX).

„Obrońcy mowy” po raz tysięczny orzekli, że nie pozwolą rozwalić nasz alfabet i po tysiąc pierwszym razie pomyślałem sobie: „A gdyby tak postąpilibyśmy z tymi literami w taki sposób, jaki jest wygodny dla nas, a nie dla starszyzny? A jak ten problem załatwiły inne narody?”. Przestraszyłem się takiej herezji, ale największe strachy wynikają z niewiedzy, dlatego śpieszę ją rozwiać.

Kto powiedział, że alfabet jest nietykalny?

Pierwsze litewskie pisane litery pojawiają się na początku XVI wieku, a pierwsza książka w połowie tegoż wieku. (Nie mieliśmy tradycji rękopisów (ciągle wojowaliśmy), jednak pisownia pierwszej książki była na tyle doskonała, że nie zdziwię się, że jej początki były o wiele wcześniejsze). Za podstawę wzięto alfabet łaciński (nie bez wpływu Niemców i Polaków) i dodano zapożyczone albo wymyślone znaki diakrytyczne.

Czas na długą drogę doskonalenia alfabetu. Dziwne, ale z każdą nową książką pojawiała się jakaś innowacja w alfabecie. Przyczyny są proste: z jednej strony, stale szukano, jak najlepiej odzwierciedlić litewski dźwięki, z drugiej strony, wymysły drukarzy, z trzeciej, ograniczone możliwości tychże drukarzy. I tak, aż do przyjścia Kazimierasa Būgi i Jonasa Jablonskisa. Po ich pracy rozwój litewskiego alfabetu zatrzymał się.

Nie zważając na to, łatwo dojść do wniosku, że koniec rozwoju oznacza koniec życia. Spójrzmy na angielski alfabet – stoi jak kamienny słup. Z innej strony, nie mają czego zmieniać, bo ich alfabet jest całkowicie zbieżny z łacińskim. Problem pojawia się w alfabecie narodów, które przejęły część alfabetu łacińskiego, szczególnie w okresie globalizacji.

Spójrzmy, jak sprawę załatwiły inne narody

Alfabet estoński. Los podobny do alfabetu litewskiego, z tą tylko różnicą, że wpływ Niemców był większy.

Spójrzmy na ich alfabet: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S Š Z Ž T U V W Õ Ä Ö Ü X Y

Naprawdę nie potrzebują oni tyle liter, tzn. jest ich więcej niż dźwięków. Wszędzie się podkreśla, że litery F Š Z Ž są używane tylko w nazwach obcych. Litery C Q W X Y też są używane tylko w nazwach obcych, a w niektórych wariantach alfabetu, nawet nie są wymieniane.

A co z literką W. W związku z niemieckim wpływem była używana od początku, jednak na początku XX wieku zamieniona na V, po jakimś czasie Estończycy zrozumieli, że zrobili głupstwo i wrócili W do alfabetu. Oznacza to samo co i V, ale używa się tylko w nazwach obcych. Notabene w litewskim alfabecie F i H też są używane tylko w nazwach obcych, ale to nie oznacza, że musimy z nich zrezygnować.

Alfabet francuski – żadnych podobieństw nie mamy, ale oni też zrezygnowali z kilku liter łacińskich, więc jak sobie dają radę?

Ich alfabet: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Francuzi mają swoje znaki diakrytyczne, ale nie dotyczą naszego tematu. Nie mają oni natomiast dźwięków, które można zapisać przy pomocy K i W (korzystają z C i V, OU). Oznacza to, że nie są im potrzebne. Nic podobnego – potrzebne są w nazwach obcych.

Alfabet czeski – współczesna wersja ma 42 litery i pochodzi z końca XX wieku.

A Á B C Č D Ď E É Ě F G H Ch I Í J K L M N Ň O Ó P Q R Ř S Š T Ť U Ú Ů V W X Y Ý Z Ž

Ciekawe, że w słownikach były rozdziały rozpoczynające się na Q i W, chociaż w alfabecie podawanym na początku niektórych słowników często ich brakowało. Współczesne społeczeństwo już wyleczyło się z tych dziecięcych chorób. Q i W wpisano do alfabetu, chociaż używane są w słowach zapożyczonych i momentalnie są zamieniane na KV i V.

Alfabet włoski – podobna sytuacja do litewskiego alfabetu. Litery używają, ale w alfabecie one nie figurują.

Ich alfabet: A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U V Z

Brakuje J, K, W, X i Y, ale w rzeczywistości są używane. Włosi piszą: Jesi, Juventus, Kenia, Kennedy, yogurt, Texas, xilofono, water, Wanda, Walter. Podobnie do Litwinów. Z innej strony, w wielu słownikach te litery figurują w alfabecie, czyli oficjalnie są używane.

Węgry swoje dźwięki zapisują przy pomocy 40 liter plus Q, W, X i Y do użytku w nazwach obcych. To dziwi, ponieważ język węgierski jest bardzo konserwatywny – z całych sił unikają nazw obcych, ale do problemu przyznają się i próbują go rozwiązać.

Alfabet duński składa się z 29 liter: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å

Wielką reformę przeprowadzono w 1948 roku, ale literka W nie została zatwierdzona, jednak, jak į u większości narodów, w 1980 roku W wciągnięto na listę. Duńczycy, jak i większość, mają w alfabecie niepotrzebne litery, tzn. nie oznaczające żadnych duńskich dźwięków C Q W X Z.

Wyżej podane przykłady są dowodem, że zapis nazw obcych przy użyciu liter łacińskich, nawet jeśli ich nie ma w alfabecie, jest tradycją europejską. A wszystkie mowy, że „inne narody nie zmieniają swych alfabetów” są kłamstwem. Często alfabet przekształca się według potrzeb życiowych, a reformy sięgają czasów współczesnych.

Na zakończenie

Przykłady ze współczesnej prasy litewskiej: „Maxima zniesie stary olicki dworzec”, „Landsbergis: „Volkswagen” pomylił się”, „Amerykańska policja bojkotuje film Quentina Tarantino”.

Oczywistym jest, że Q, W i X są szeroko i pomyślnie używane w nazwach obcych, ale nie są wpisane do alfabetu.

Niektórzy „obrońcy mowy” bez podstaw twierdzą, że łacińskim alfabecie nie ma W. W klasycznym nie ma, ale tam dużo czego nie ma, na przykład, literki J. W średniowiecznym łacińskim W dodano właśnie do zapisu nazw obcych.

Po przyjacielsku radzę: spójrzcie na pomnik Mendoga w Wilnie i przeczytajcie łaciński napis: MYNDOUWE DEI GRA REX LITOWIE.

Radzę przypomnieć, że w litewskiej gramatyce przy litewskim alfabecie jest punkt o literach Q, W i X, czyli prawidło litewskiej gramatyce ważne wszędzie, nawet w dowodach. I to jest zgodne z Konstytucją.

Na zakończenie pytanie. Co mają z tym wspólnego Polacy? Dosłownie, nic.

Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
Zostaw komentarz
albo komentuj anonimowo tutaj
Publikując komentarz zgadzasz się z zasadami komentowania
Czytaj komentarze Czytaj komentarze

Top naujienos

Manėte, kad šalta? Pasakė, kokia bus pavasario pradžia (13)

Besiskundžiantiems pastarųjų dienų šalčiais stebintys orų prognozes gerų naujienų neturi. Ne...

Vokiečių televizija nuvažiavo pas DELFI aprašytą vergvaldį prokuratūra pradėjo tyrimą (91)

Vergiškomis darbo ir gyvenimo sąlygomis kaltinamas Vokietijos verslininkas Igoris Boreicha...

Kremliaus samdiniai ėmėsi purvinų užduočių: kuo rizikuoja Putinas?

Sirijoje žuvę kariai vadinami ne didvyriais, o samdiniais. „Bloomberg View“ apžvalgininkas...

Seimo komisijos LRT veiklai ištirti pirmininką siūlo keisti Karbauskiu (25)

Valdančiosios Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjungos pirmininkui Ramūnui Karbauskiui...

Baškienė: vaiko išmoka kitais metais gali kilti iki 50 eurų (75)

Svarstoma galimybė vaiko išmoką kitąmet didinti nuo 30 iki 50 eurų, sako Seimo pirmoji...

Lietuvą šmeižę rusai atsidūrė JAV prokurorų akiratyje: kas jie tokie? (667)

Virėjas-milijonierius, vertėjai-programišiai, psichologai ir šimtai išgalvotų profilių,...

Dėl kokių sveikatos sutrikimų gyvenimas atrodo lyg sulėtintas filmas? (13)

Nuo pat žmogaus gimimo iki senatvės mažytė skydliaukė reguliuoja medžiagų apykaitą,...

Keturių vaikų mama atsidūrė baisioje padėtyje: pašalpos gauti negali, iš jos atimami vaikai (227)

Lietuvoje gyvena daugiau kaip 3 tūkst asmenų, neturinčių jokios valstybės pilietybės. Kone pusė...

JAV skelbia, kas iš tiesų nutiko dėl susitikimo su Šiaurės Korėja papildyta 09.40 (33)

JAV viceprezidentas Mike'as Pence'as , praėjusią savaitę lankydamasis Pietų Korėjos...

Nufilmavo žadą atimantį vaizdą: nelaimė greitkelyje sukėlė tikrą pragarą (12)

Šis vaizdas primena ištrauką iš veiksmo filmo „Greiti ir įsiutę“, tačiau baisiausia, jog...