Jan Józef Lipski spadł nam z nieba. Nam, czyli tym na Zachodzie, którzy w niespokojnych latach 80. byli sympatykami „Solidarności“ i walki o prawa obywatelskie na Wschodzie. Moi przyjaciele, rodzice i ja czytaliśmy wtedy z podziwem i zachwytem najważniejszy jego tekst „Dwie ojczyzny ­– dwa patriotyzmy”. Dobrze pamiętam, jakie wrażenie wywarł na nas ten esej, kiedy 13 listopada 1981 roku Lipski, intelektualista i działacz ze Wschodu Europy, przedstawił we „Frankfurter Allgemeine Zeitung“ na całej stronie swoje poglądy.
Jan Józef Lipski
© youtube.com

Nieco później, w 1982 r., esej ukazał się bez skrótów, jako dodatek specjalny wydawanego w Bonn czasopisma „Kontinent”, jednego z najważniejszych intelektualnych głosów tego ruchu na rzecz praw obywatelskich na Zachodzie. Historyk Europy Wschodniej z Moguncji, prof. Gotthold Rhode, napisał do tej broszury wprowadzenie i przypisy. Najpierw jednak ukazał się w czerwcu 1981 r. nakładem polskiego niezależnego wydawnictwa NOWa, potem – w październiku tego samego roku – w najważniejszym czasopiśmie emigracyjnym „Kultura”. Żaden inny tekst Lipskiego nie wywołał tylu gwałtownych reakcji, co „Dwie ojczyzny ­– dwa patriotyzmy. Uwagi o megalomanii narodowej i ksenofobii Polaków”.

Można było pokazać go członkom niemieckiej lewicy (o ile w ogóle wiedzieli, gdzie leży Polska) i powiedzieć: zobaczcie, człowiek ruchu „Solidarności”, agnostyk, socjaldemokrata, występuje przeciw nacjonalizmowi i antysemityzmowi. Można go też było pokazać niemieckim wypędzonym (którzy z zasady wiedzieli, gdzie leży Polska) i powiedzieć: zobaczcie, Polacy krytycznie dyskutują o wygnaniu Niemców.

Mniej więcej jednocześnie z ukazaniem się eseju, w czasie I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, w sierpniu 1981 r., jego uczestnicy uchwalili „Posłanie do robotników Europy Wschodniej”. Przekonywali w nim robotników od Albanii, przez NRD, po Związek Radziecki, że „Solidarność“ „głęboko odczuwa naszą wspólnotę losu”: „Wspieramy tych z Was, którzy zdecydowali się wkroczyć na trudną drogę walki o wolny ruch związków zawodowych”. I jeśli nawet Lipski nie zdecydował się poprzeć tego posłania ze względów taktycznych, by nie „uruchomić wszystkich dzwonków alarmowych” w sferach rządowych, to ten apel do krajów ościennych, jak pisał, był mu „bliski merytorycznie”. Wspólnota losu to fundament, na którym opierał się Lipski, gdy w swoim eseju badał zbiorowe sumienie Polaków i analizował ich stosunek do sąsiednich krajów i do mniejszości narodowych.

W czasie, gdy polskie społeczeństwo, uskrzydlone wyborem Karola Wojtyły na papieża, wymusiło zmiany w kraju, przywódcy socjalistycznego „braterstwa” odpowiedzieli na nie demonstracją siły. W tym samym czasie ten intelektualista podjął się zdefiniowania na nowo określeń takich jak ojczyzna i patriotyzm. Jego pytania wyjściowe brzmiały: „Kto to są swoi, a kto obcy!? (…) Czy uważamy się za lepszych - czy tylko za innych, czy sądzimy, że w tej inności jest jakaś szczególna wartość (i jaka?), czy uważamy, że przysługują nam z jakiegoś tytułu szczególne prawa i przywileje, a może obowiązki. (…)Sądzę, że szowinizm, megalomania narodowa, ksenofobia, czyli nienawiść do wszystkiego, co obce, egoizm narodowy - nie dadzą się pogodzić z chrześcijańskim nakazem miłości bliźniego. W przypadku patriotyzmu natomiast jest to możliwe. Patriotyzm jest z miłości - i do miłości ma prowadzić, jakakolwiek inna jego forma jest deformacją etyczną.”

Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
Zostaw komentarz
albo komentuj anonimowo tutaj
Publikując komentarz zgadzasz się z zasadami komentowania
Czytaj komentarze Czytaj komentarze

Top naujienos

Vilniaus rajono gyventojai lietaus laukia su siaubu: kol nesusimokės, gyvens vandeny

Vos prapliupus lietui daugiabučio Vilniaus rajone, Pagiriuose, gyventojai puola kumščiais daužyti...

Vyriausybė svarsto du būdus, kaip sumažinti senų ir taršių automobilių Lietuvoje (115)

Premjeras Saulius Skvernelis sako, kad Vyriausybė neturi planų Lietuvoje įvesti visuotinio...

Vienas įtakingiausių Lietuvoje prezidentas Valdas Adamkus: turiu tik vilties, kad mes Trečiojo pasaulinio karo nesulauksime (442)

Kitą savaitę Vilniuje rengiamoje prezidento Valdo Adamkaus tarptautinėje konferencijoje rinksis...

Bastys VRK anketoje neigia bendradarbiavęs su kitų valstybių spec. tarnybomis (15)

Kandidatu rinkimuose į Seimą Zanavykų vienmandatėje rinkimų apygardoje ketinantis tapti buvęs...

Po pokalbio su Putinu – Turkijos perspėjimas Vašingtonui ekspertai nuogąstauja dėl pragaištingų pasekmių (83)

JAV ir Turkijos santykių krizė, jau tapusi didžiule našta turkų ekonomikai, taip pat grasina...

Kelyje Kaunas-Klaipėda – dvi avarijos, eismas visiškai paralyžiuotas yra sužeistų (70)

Kaune , A1 kelyje, važiuojant Klaipėdos link, įvyko kelios avarijos, jų metu buvo sužaloti...

Pergalės „X Faktoriuje“ sieks ir „120“ nario Dovydo žmona Marija: prieš startą ji kaupiasi tylos stovykloje (5)

Visai netrukus – rugsėjo mėnesį – dienos šviesą išvys jau šeštasis muzikinio šou „X...

Rimantė Kulvinskytė apie vaikų keiksmažodžius: nebijokite keiktis prie vaikų – keiktis naudinga sveikatai (11)

Savaitgalį daug diskusijų sukėlė įvykis, kai tiesioginiame eteryje LRT žurnalistui Ignui...

Devyni faktai apie žilus plaukus, kurių nežinojote (3)

Nors dalis moterų išdidžiai demonstruoja savo žilas garbanas, daugelis naujų žilų plaukų...