aA
18 czerwca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny Litwy (NSAL), rozważywszy skargę parlamentarzystów opozycji, ogłosił, że rozkaz ministra oświaty i nauki z dn. 20 lutego 2013 roku, którym zmieniony został program obowiązujący na egzaminie maturalnym z języka i literatury litewskiej, zatwierdzony przez ministra tegoż resortu 1 lipca 2011 roku, jest sprzeczny z art. 29 Konstytucji Republiki Litewskiej, a mianowicie z zapisem o równości wszystkich obywateli wobec prawa. Sąd uznał, że wspomniany rozkaz o wprowadzeniu ulg dla uczniów ze szkół mniejszości narodowych na egzaminie z języka litewskiego dyskryminuje młodzież, kończącą szkołę średnią z litewskim językiem nauczania, bowiem na egzaminie dojrzałości w uprzywilejowanej sytuacji stawia maturzystów szkół mniejszości narodowych.
Zbigniew Balcewicz: Dyskryminacja po litewsku (1)
© DELFI / Šarūnas Mažeika

Chodzi o to, że egzamin z języka litewskiego jest jedynym obowiązującym sprawdzianem wiedzy na maturze, bez którego niemożliwe jest otrzymanie świadectwa dojrzałości. Egzamin maturalny z tego przedmiotu jest równocześnie egzaminem wstępnym na uczelnie wyższe i zgodnie z ogólnymi zasadami rekrutacji odgrywa istotną rolę w dostaniu się na studia do wszystkich uczelni Litwy. Wspomniany rozkaz ministra w tej części został przez Sąd unieważniony z dn. 1 września 2013 roku.

7 listopada 2013 roku minister oświaty i nauki Dainius Pavalkis podpisał nowy rozkaz, na mocy którego abiturientom szkół litewskich oraz szkół mniejszości narodowych znów zostały ujednolicone wymagania na egzaminie maturalnym z języka litewskiego i literatury.

Społeczność polska na Litwie jest zbulwersowana zaistniałą sytuacją. Rodzice uczniów szkół mniejszości narodowych zapowiadają, że będą walczyć do końca. Ich zdaniem, ujednolicenie egzaminu z języka państwowego bez okresu przejściowego w obliczu dużych różnic programowych jest ewidentną dyskryminacją uczniów szkól mniejszości narodowych. Więc kto jest dyskryminowany na Litwie?

Uprzywilejowany język państwowy

Zgodnie z art.14 Konstytucji RL język litewski jest językiem państwowym na Litwie, zaś art.12 ustawy RL O języku państwowym zobowiązuje wszystkie ogólnokształcące szkoły średnie nauczyć języka państwowego w ustalonym trybie. Sąd Konstytucyjny RL podkreśla,że znajomość języka państwowego gwarantuje wszystkim obywatelom równe możliwości uczestnictwa w rządzeniu krajem, służy ważną gwarancją równouprawnienia obywateli, bowiem stwarza możliwość im na jednakowych warunkach kontaktować się z instytucjami państwowymi oraz samorządowymi, realizować swoje prawa i interesy. Zgodnie z Konstytucją RL język litewski, jako państwowy, obowiązuje we wszystkich urzędach państwowych oraz samorządowych, we wszystkich instytucjach oraz przedsiębiorstwach na Litwie. Sąd Konstytucyjny RL zaznacza, że używanie języka państwowego obowiązuje tylko w życiu publicznym, zaś w innych sferach osoby mogą używać dowolnego innego języka, który jest im do przyjęcia.

Na imprezach towarzyskich, w domu oraz w kościele - można i po polsku

Art. 37 Konstytucji RL gwarantuje obywatelom należącym do wspólnot narodowych prawo pielęgnowania swego języka, kultury i obyczaju, tymczasem aktualnie obowiązująca ustawa RL O języku państwowym wyklucza możliwość używania jakiegokolwiek innego ,niż państwowy, języka we wszystkich sferach działalności państwowej i społecznej z wyjątkiem życia prywatnego, religijnego oraz imprez mniejszości narodowych. Na tym dziś polega również cały problem w przyjęciu nowej ustawy RL O mniejszościach narodowych.

Prawo do używania obok języka państwowego języka mniejszości narodowej (lokalnego) w terenowych urzędach i organizacjach w miejscach zwartego zamieszkiwania mniejszości narodowych gwarantowała znowelizowana 29 stycznia 1991 r. przez Radę Najwyższą Republiki Litewskiej (Sejm Restytucyjny) przyjęta 23 listopada 1989 r. ustawa O mniejszościach narodowych, która formalnie wygasła od 2010 r., choć de jure niektóre jej artykuły przestały obowiązywać już z początkiem 1995r., jako sprzeczne ze wspomnianą wyżej ustawą O języku państwowym,która została uchwalona 31 stycznia 1995r.

Od tego czasu, czyli już prawie przez 19 lat, niejednokrotne próby przyjęcia nowej ustawy o mniejszościach narodowych przez wszystkie kadencje sejmowe kończyły się fiaskiem. Podobna sytuacja jest obecnie. Mimo że po wejściu Akcji Wyborczej Polaków na Litwie (AWPL) do koalicji rządzącej uchwalenie takiej ustawy zostało wciągnięte do Programu obecnego Rządu, to jednak przygotowany z inicjatywy polskiej partii projekt dotychczas nie trafił nawet pod obrady Rządu. Aby przyśpieszyć sprawę AWPL zaproponowała koalicjantom... tymczasowe (???) rozwiązanie-przyjęcie ustawy O mniejszościach narodowych, odwzorującej wygasłą w 2010 r. ustawę, którą w tamtym czasie podpisał ówczesny Przewodniczący RN RL V.Landsbergis. Formalnie pod obrady Sejmu projekt ustawy złożył przewodniczący sejmowego Komitetu Praw Człowieka Leonard Talmont- poseł z ramienia AWPL. Oficjalnie ta ostatnia inicjatywa ustawodawcza polskiej partii oparta jest na wcześniejszym projekcie ustawy, jaki jeszcze w 2010 roku złożył w Sejmie ówczesny poseł AWPL- dziś wicemarszałek Sejmu -Jarosław Narkiewicz. Niestety na ostatnim przed przerwą zimową posiedzeniu Sejmu 23 grudnia 2013 r. posłowie absolutną większością głosów (w tym również koalicjantów AWPL) wykreślili projekt z harmonogramu obrad Sejmu.

Przyśpieszona integracja – czyli program 12 lat-w ciągu dwóch

Jednym z podstawowych kierunków polityki wewnętrznej wszystkich władz Litwy (niezależnie od orientacji politycznej) była i pozostaje tzw. “integracja mniejszości narodowych RIGHT_BRACKETszczególnie Polaków- uw. autoraLEFT_BRACKET do spraw ogólnokrajowych”, a Wileńszczyzny - do pozostałej części Litwy. Sąd Konstytucyjny RL podkreślił, że integracja wspólnot narodowych do społeczeństwa Litwy m.in. ściśle się wiąże z doskonałą znajomością języka państwowego. Z tego wynika wątek, że Państwo Litewskie, szanując prawo mniejszości narodowych do pielęgnowania własnego języka, kultury, obyczajów jednocześnie stawia wymagania ich członkom należycie opanować język państwowy.

Jak tłumaczą litewscy politycy, właśnie kierując się intencją lepszego opanowania języka państwowego przez uczniów szkół nielitewskich 17 marca 2011 r. Sejm RL znowelizował ustawę O oświacie, ustalając m.in. że w przedszkolach, gdzie wychowanie dzieci odbywa się w języku niepaństwowym, wprowadza się co najmniej cztery godziny zajęć tygodniowo z dziećmi w języku litewskim; w klasach początkowych szkół mniejszości narodowych nauczanie języka litewskiego już od klasy pierwszej ma odbywać się integralnie zaś w klasach szkoły podstawowej i średniej wprowadza się nauczanie w języku litewskim oddzielnych przedmiotów i tematów - historia i geografia Litwy, wychowanie obywatelskie oraz wiedza o świecie w części dotyczącej Litwy. No i wreszcie ustawa ta uprawomocniła ujednolicenie egzaminu maturalnego z języka litewskiego i literatury dla abiturientów wszystkich szkół na Litwie niezależnie od języka nauczania.

Po przyjęciu nowej redakcji ustawy O oświacie na Litwie de jure przestały istnieć jednojęzyczne szkoły, w których nauczanie wszystkich przedmiotów, oprócz języka litewskiego,odbywało się w językach mniejszości narodowych- powinny one być przekształcone w dwujęzyczne placówki oświatowe.

Zgodnie ze znowelizowaną ustawą minister oświaty i nauki ma prawo oraz obowiązek zarówno zatwierdzać programy nauczania jak też programy egzaminów maturalnych z tych przedmiotów oraz tryb ich przeprowadzenia. Ustawa głosi,że sprawdziany stopnia opanowania wiedzy powinny być organizowane jednakowe dla uczniów szkół ze wszystkimi językami nauczania nie naruszając zasady równych możliwości. Wszystkie szkoły ogólnokształcące powinny zagwarantować opanowanie języka litewskiego według zatwierdzonego przez ministra oświaty i nauki programu.

Wkrótce po przyjęciu nowej redakcji ustawy O oświacie minister resortu już 1 lipca 2011 r. wydał rozkaz Nr. V-1197, ustalając,że ujednolicony egzamin maturalny z języka litewskiego jest obowiązkowy dla wszystkich uczniów, którzy ukończyli program języka i literatury litewskiej dla szkoły średniej. Miał on obowiązywać poczynając już od maturzystów 2013 roku. Po wydaniu wspomnianego Rozkazu ministra ówcześni 11-klasiści szkół mniejszości narodowych zostali za podpisem uprzedzeni, że po 2 latach będą musieli składać ujednolicony egzamin maturalny z języka i literatury litewskiej.

Postulaty mniejszości narodowych

Nowelizacja ustawy o oświacie wywołała falę oburzenia w środowiskach polskiej i rosyjskiej mniejszości narodowych. Rodzice uczniów szkół z polskim językiem nauczania od samego początku byli przeciwni nowelizacji tej ustawy. Zebrali 60 tysięcy podpisów z żądaniem jej odwołania, które złożyli na ręce prezydent, premiera i w kancelarii Sejmu RL. Przeprowadzili szereg akcji protestacyjnych. Forum Rodziców Szkół Polskich wspólnie z komitetami strajkowymi w dniu 2 września 2011 roku przeprowadził strajk uczniów szkół polskich w ten sposób wyrażając swój protest przeciwko odgórnemu narzuceniu ujednoliconego egzaminu z języka litewskiego. Swoje żądania o wycofaniu nowych założeń ustawowych społeczność polska argumentowała faktem, iż uczniowie szkół mniejszości narodowych pobierały naukę języka litewskiego na podstawie całkiem innego programu nauczania, z dużo mniejszą liczbą godzin nauczania, więc nie mogą w ciągu dwóch lat akademickich nadrobić różnic programowych. Podstawowym argumentem przemawiającym przeciwko ujednoliceniu egzaminu zdaniem rodziców szkół polskich jest to ,że dla mniejszości narodowych język państwowy litewski jest językiem wyuczonym, jego opanowanie wymaga poświęcenia dużo więcej czasu i wysiłku w porównaniu do uczniów, dla których język litewski jest językiem ojczystym.

W grudniu 2011 r. minister oświaty i nauki Gintaras Steponavičius podjął decyzję powołania grupy roboczej w kwestii propozycji wdrażania założeń aktów prawnych w dziedzinie oświaty mniejszości narodowych na Litwie. Zarząd Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”oraz Asocjacja Nauczycieli Szkół Rosyjskich na Litwie wraz z członkami grupy roboczej, reprezentującymi szkoły polskie i rosyjskie, wypracował wspólne stanowisko w głównych omawianych kwestiach. Przygotowane propozycje w formie pisma zostały złożone na ręce przewodniczącego grupy roboczej, wiceministra oświaty i nauki Vaidasa Bacysa.

W tym dokumencie m.in. stwierdzono,że „Warunki okresu przejściowego zaproponowane przez ministerstwo, mające na celu ujednolicenie egzaminu maturalnego z języka litewskiego, nie zadowalają szkół z polskim i rosyjskim językiem nauczania. Naruszają one zasadę równych możliwości, uniemożliwiają zastosowanie obiektywnego kryterium oceny. W ciągu 2 lat niemożliwością jest również osiągnięcie jednakowego z abiturientami szkół litewskich poziomu wiedzy.”

Autorzy dokumentu żądali zastosowania wobec szkół mniejszości narodowych 12-letniego okresu przejściowego, oczekując, że w tym czasie:
„- egzamin zostanie ujednolicony według formy, jednak różny według treści;
- zostanie ustalona minimalna objętość wypracowania- 400 słów;
- będą przygotowane oddzielne tematy dla szkół z litewskim i językiem nauczania mniejszości narodowych (polskim i rosyjskim), nie określając obowiązkowej listy autorów;
- zostaną ustalone oddzielne normy oceniania abiturientów szkół z litewskim i językiem nauczania mniejszości narodowych (polskim i rosyjskim).”

Członkowie grupy roboczej, reprezentujący szkoły polskie i rosyjskie, w skierowanym do ministerstwa piśmie zaznaczyli, że ich „żądania nie są sprzeczne z założeniami nowej ustawy o oświacie w kwestii ujednolicenia egzaminu z języka litewskiego, ponieważ ustawa ta uprawomocnia wprowadzenie ogólnych programów kształcenia, jednak nie określa treści oraz terminu ujednoliconego egzaminu maturalnego z języka litewskiego”

W złożonym na ręce wiceministra dokumencie zaznaczono, że „przygotowując model szkoły z polskim i rosyjskim językiem nauczania, należy:

1.zapewnić nauczanie wszystkich przedmiotów od 1 do 12 klasy w języku ojczystym;

2. przywrócić egzamin z języka ojczystego polskiego i rosyjskiego na listę obowiązkowych egzaminów maturalnych, odpowiednio dodając po dwa punkty do sumy punktów konkursowych przy wstępowaniu na studia wyższe;

3. na żądanie rodziców i uczniów umożliwić wprowadzenie nauczania oddzielnych przedmiotów w języku litewskim;

4. na nauczanie przedmiotów w języku litewskim przeznaczyć większą liczbę godzin, przewidując dodatkowe finansowanie w metodyce obliczania koszyczka ucznia.”
„Zachować tradycyjny dla Litwy model szkoły mniejszości narodowych, który sprawnie funkcjonował w ciągu wszystkich 22 lat niepodległości Republiki Litewskiej”- zostało zapisane w Programie Wyborczym Akcji Wyborczej Polaków na Litwie w wyborach do Sejmu RL jesienią 2012 roku.

cdn.

Poglądy autora mogą być niezgodne ze stanowiskiem redakcji.

pl.delfi.lt
Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
|Populiariausi straipsniai ir video
Įvertink šį straipsnį
Norėdami tobulėti, suteikiame jums galimybę įvertinti skaitomą DELFI turinį.
(0 žmonių įvertino)
0

Top naujienos

Kubilius: Vyriausybės milijardų dalybos yra neteisėtos (117)

Po gana rimto praėjusią savaitę įvykusio Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjungos (LVŽS)...

Arūnas Milašius. Pratrūko politkorektiškumo pūlinys – kiek mokėsime kiekvienas? (1)

Vašingtono policija ašarinėmis dujomis išvaikė 20 kunigų, kad Trumpas su Biblija rankoje...

Gintarė Bakūnaitė. Pone Veryga, laikas pasakyti tiesą (351)

Karantinas Lietuvoje tęsiasi beveik tris mėnesius. Per juos pasikeitė daug kas. Bet labiausiai,...

Svarstoma kitąmet paskelbti papildomą nedarbo dieną (20)

Parlamentarai ketvirtadienį pradėjo svarstyti siūlymą nedarbo diena paskelbti kitų metų...

Koronavirusas nustatytas sostinės „Humanos“ sandėlio darbuotojai: turėjo sąlytį su 63 asmenimis pacientės būklė sunki (69)

Iš trijų per praėjusią parą patvirtintų koronaviruso atvejų du yra įvežtiniai, taip pat...

Veryga: net ir atšaukus karantiną, kai kurie ribojimai liks papildyta 16.29; birželį fiksuoti 4 įvežtiniai COVID-19 atvejai (50)

Ketvirtadienį sveikatos apsaugos ministras Aurelijus Veryga ir Nacionalinio visuomenės sveikatos...

Skvernelio reakcija į VTEK tyrimą: o kas atsakys už psichologinį smurtą prieš mano šeimą? (380)

Vyriausioji tarnybinės etikos komisija ( VTEK ) ketvirtadienį nutraukė tyrimą dėl premjero...

Pristatė naujovę: žemėlapyje galima pamatyti, kiek iš tiesų uždirba medikai papildyta 15.43 (79)

Ketvirtadienį Sveikatos apsaugos ministerija (SAM) pristatė naują interaktyvų žemėlapį,...

Pradės kursuoti keltas iš Drevernos į Juodkrantę

Drevernos uostas pasidalino gera naujiena: birželio 13 ir 14 d. vėl plukdys keltas...

Dėl karantino įstrigo Brazdeikio pilietybės klausimas – trūksta paskutinio dokumento FIBA gali laikyti natūralizuotu žaidėju (1)

Ketvirtadienį Lietuvos krepšinio federacijos ( LKF ) generalinis sekretorius Mindaugas Špokas...

|Maža didelių žinių kaina