aA
Jestem historykiem, a nie językoznawcą, dlatego na problem pisowni nazw obcych spojrzę z tej perspektywy. Rimvydas Valatka w jednym z artykułów pytał: „Skąd w głowach niektórych zakorzenił się komunistyczny dogmat, że nazwisko jest własnością państwa, a nie człowieka?”. Odpowiedź podsuwa samo pytanie. Tak, to „komuniści”.
Karolis Kučiauskas: Nazwiska lituanizowali sowieci
© DELFI / Šarūnas Mažeika

Prasa najlepiej odzwierciedla mody językowe albo skłonność do przypodobania jakiejkolwiek sile politycznej. Nie pretenduję na dogłębną analizę historyczną, a będę tylko drogowskazem. Jako źródło wybrałem prasę z okresu międzywojennego i wojennego. Wówczas, tak jak i dzisiaj, dyktowała ona (albo powielała) modę językową.

Przed pierwszą okupacją Litwy przez sowietów, w litewskiej prasie używano oryginalnych nazw obcych, czasami dodając litewska końcówkę: Koelnas, E. Truuvere, H. Sepp, Ottawa, NewYorkas, W. Churchill, W. Churchillis,, Daily Telegraph“ itp. To potwierdzała Ustawa o nazwiskach z 1938 roku, która przewidywała, że „nielitewskie nazwisko można zapisywać w języku jego właściciela”. Oryginalny zapis przetrwał pierwszy okres sowieckiej okupacji. To widać w listach wyborczych i agitacjach politycznych z lipca 1940 roku:: Jędrykowskis Stefan, Vołkowicz Stanisław, drg. Jan Paszkiewicz [patrz Vilniaus balsas, 1940-07-11 Nr. 160 (213)].

Jednak już w końcu października następuje kardynalna zmiana. Większość nazw obcych transkrybują się i powstają takie „twory”, jak: Niū Jorkas, Grinvičas, Čerčilis, Nacional Ceitung, AsošieitidPres, Pa-de-Kalė. A więc kto jest inicjatorem?

W czerwcu 1940 roku na rozkaz ministra oświaty Litewskiej SRR Antanasa Venclovy utworzono „komisję znawców języka”, która do 20 lipca musiała „przygotować i ogłosić reformę pisowni” [Vilniaus balsas, 1940-08-18, Nr. 195 (248), str. 3]. Przewodniczącym został ówczesny wiceminister oświaty Juozas Žiugžda, dzisiaj bardziej znany jako redaktor „czarnej” historii Litewskiej SRR.

Celem reformy było – wniesienie jasności i precyzji w pisowni języka litewskiego”. Pomimo wielu zadań reformy wymieniono „ujednolicenie zapisy nazw obcych”.

„Nazwy obce w języku litewskim będą zapisywane na zasadzie fonetycznej (wyjątkiem są dzieła naukowe)” [Vilniaus balsas, 1940-08-25, Nr. 201 (254), str. 7].

„Nazwy obce i obce imiona własne zostają ujednolicone. Wszystkie będą lituanizowane: Engelsas, Leninas, Čerčilis, Vladivostokas“ [Darbo Lietuva, 1940-08-25, Nr. 72, str. 10].

W ówczesnej prasie możemy również znaleźć zasadę metrykacji cywilnej, która weszła w życie 15 sierpnia 1940 roku, która nakazywał, że imię i nazwisko obywatela Litewskiej SRR zapisują się „tak, jak się wymawia po litewsku, w nawiasach można zapisać po łacińsku, jak się pisze w języku obcym” [Vilniaus balsas, 1940-08-16, Nr. 193 (240), str. 5].

Właśnie ten dzień można uznać za początek, kiedy tradycja pisowni jednych obywateli Litwy została uproszczono dla wygody innych.

pl.delfi.lt
Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
|Populiariausi straipsniai ir video
Įvertink šį straipsnį
Norėdami tobulėti, suteikiame jums galimybę įvertinti skaitomą DELFI turinį.
(0 žmonių įvertino)
0

Top naujienos

Pragariška naktis Baltarusijoje: tūkstančiai dalyvauja susirėmimuose su pareigūnais pranešama apie pirmąją auką ir sužeistuosius štabui pavyko susisiekti su Tichanovskaja; pildoma (1626)

Pirmadienio vakarą protestai vyksta įvairiuose sostinės rajonuose. Minske protestuotojai renkasi ne...

Gimusiųjų skaičius Lietuvoje per 30 metų nukrito daugiau nei dvigubai: mokslininkų prognozės – liūdnos (327)

Gimstamumo didinimas šiandien daugelyje Europos šalių yra aktuali tema. Lietuva – ne išimtis....

Nausėda: dabar jau esame įvaldę kitas poveikio priemones nei per pirmąją koronaviruso bangą (199)

Prezidentas Gitanas Nausėda mano, kad dėl represijų po rinkimų Europos Sąjungai atėjo laikas...

Incidentas prie Baltųjų rūmų: po pranešimo apie šūvius Trumpui teko evakuotis (2)

JAV prezidentas Donaldas Trumpas privalėjo nutraukti spaudos konferenciją po to, kai prie...

Rojumi žemėje pramintą salą ištiko ekologinė katastrofa: niekada neatsigausime po padarytos žalos (42)

Sunerimę Mauricijaus gyventojai krovė iš maišų su cukranendrių lapais užtvarą, kad...

Įvertino rinkimus Baltarusijoje: Lukašenka turi suprasti realybę – jo laikas baigėsi (142)

Skelbiama, kad sekmadienį Baltarusijoje daugiau nei 30 miestų ir miestelių vyko piliečių...

Poilsiaujant prie ežero sukandžiojo nežinomas gyvis: skausmas buvo toks stiprus, kad paėjau tik šlubuodama (151)

Į redakciją kreipėsi vilnietė, poilsiavusi prie Sienio ežero, netoli Aukštadvario, Trakų...

Karštis traukiasi – į Lietuvą atkeliauja šalto oro masė (2)

Antradienį Lietuvos orus lems virš Skandinavijos stiprėjanti aukšto atmosferos slėgio sritis, į...

Balkonas nuo namo nukrito neatsitiktinai: visi buvo prieš dvi dienas įspėti nebesinaudoti balkonais (180)

Penktadienį pranešta apie incidentą Lazdynuose – nuo vieno iš šio mikrorajono daugiabučių...

Kodėl Japonijoje sutuoktiniai miega atskirai (51)

Japonijoje net ir tose šeimose, kurios gyvena mažesniame name ar bute, sutuoktiniai dažniausiai...

|Maža didelių žinių kaina