Karolis Kučiauskas: Nazwiska lituanizowali sowieci

 (8)
Jestem historykiem, a nie językoznawcą, dlatego na problem pisowni nazw obcych spojrzę z tej perspektywy. Rimvydas Valatka w jednym z artykułów pytał: „Skąd w głowach niektórych zakorzenił się komunistyczny dogmat, że nazwisko jest własnością państwa, a nie człowieka?”. Odpowiedź podsuwa samo pytanie. Tak, to „komuniści”.
© DELFI / Šarūnas Mažeika

Prasa najlepiej odzwierciedla mody językowe albo skłonność do przypodobania jakiejkolwiek sile politycznej. Nie pretenduję na dogłębną analizę historyczną, a będę tylko drogowskazem. Jako źródło wybrałem prasę z okresu międzywojennego i wojennego. Wówczas, tak jak i dzisiaj, dyktowała ona (albo powielała) modę językową.

Przed pierwszą okupacją Litwy przez sowietów, w litewskiej prasie używano oryginalnych nazw obcych, czasami dodając litewska końcówkę: Koelnas, E. Truuvere, H. Sepp, Ottawa, NewYorkas, W. Churchill, W. Churchillis,, Daily Telegraph“ itp. To potwierdzała Ustawa o nazwiskach z 1938 roku, która przewidywała, że „nielitewskie nazwisko można zapisywać w języku jego właściciela”. Oryginalny zapis przetrwał pierwszy okres sowieckiej okupacji. To widać w listach wyborczych i agitacjach politycznych z lipca 1940 roku:: Jędrykowskis Stefan, Vołkowicz Stanisław, drg. Jan Paszkiewicz [patrz Vilniaus balsas, 1940-07-11 Nr. 160 (213)].

Jednak już w końcu października następuje kardynalna zmiana. Większość nazw obcych transkrybują się i powstają takie „twory”, jak: Niū Jorkas, Grinvičas, Čerčilis, Nacional Ceitung, AsošieitidPres, Pa-de-Kalė. A więc kto jest inicjatorem?

W czerwcu 1940 roku na rozkaz ministra oświaty Litewskiej SRR Antanasa Venclovy utworzono „komisję znawców języka”, która do 20 lipca musiała „przygotować i ogłosić reformę pisowni” [Vilniaus balsas, 1940-08-18, Nr. 195 (248), str. 3]. Przewodniczącym został ówczesny wiceminister oświaty Juozas Žiugžda, dzisiaj bardziej znany jako redaktor „czarnej” historii Litewskiej SRR.

Celem reformy było – wniesienie jasności i precyzji w pisowni języka litewskiego”. Pomimo wielu zadań reformy wymieniono „ujednolicenie zapisy nazw obcych”.

„Nazwy obce w języku litewskim będą zapisywane na zasadzie fonetycznej (wyjątkiem są dzieła naukowe)” [Vilniaus balsas, 1940-08-25, Nr. 201 (254), str. 7].

„Nazwy obce i obce imiona własne zostają ujednolicone. Wszystkie będą lituanizowane: Engelsas, Leninas, Čerčilis, Vladivostokas“ [Darbo Lietuva, 1940-08-25, Nr. 72, str. 10].

W ówczesnej prasie możemy również znaleźć zasadę metrykacji cywilnej, która weszła w życie 15 sierpnia 1940 roku, która nakazywał, że imię i nazwisko obywatela Litewskiej SRR zapisują się „tak, jak się wymawia po litewsku, w nawiasach można zapisać po łacińsku, jak się pisze w języku obcym” [Vilniaus balsas, 1940-08-16, Nr. 193 (240), str. 5].

Właśnie ten dzień można uznać za początek, kiedy tradycja pisowni jednych obywateli Litwy została uproszczono dla wygody innych.

Zostaw komentarz
albo komentuj anonimowo tutaj
Publikując komentarz zgadzasz się z zasadami komentowania
Czytaj komentarze Czytaj komentarze
 

Litwa

Życzenia Świąteczne, Biały Orzeł i Czarny Jastrząb na Dakarze (50)

Życzenia noworoczne prezydent Dalii Grybauskaitė, Orędzie Noworoczne Prezydenta RP, Biały Orzeł i Czarny Jastrząb będą polować na dobry wynik na Dakarze.

Sejm RL za wzmocnieniem współpracy z Polską, obniżenie wieku emerytalnego w Polsce, młodzi Polacy odnoszą sukcesy w imprezach sportowych na Litwie, premiery od polskich teatrów na Litwie (14)

Sejm przyjął rezolucję w sprawie wzmacniania ścisłej międzyparlamentarnej współpracy z Polską, obniżenie wieku emerytalnego w Polsce, młodzi Polacy odnoszą kolejne sukcesy w imprezach sportowych odbywających się na Litwie, premiery od polskich teatrów na Litwie.

"Nacjonalizm litewski" nie trafił do Sejmu RP, nagrodzono zasłużone Polki, Magiczny wieczór kolęd Ambasady RP w Wilnie, „Pojedynek stulecia: skrzypce i gitara" w Pałacu Balińskich w Jaszunach (14)

Bulwersująca poprawka uznająca litewski nacjonalizm za ustrój totalitarny, nagrodzono zasłużone Polki, magiczny wieczór kolęd Ambasady RP w Wilnie, dyskusja „Agenda na przyszłość: synchronizacja polityki w obliczu wyzwań”, Koncert bożonarodzeniowy „Pojedynek stulecia: skrzypce i gitara" w Pałacu Balińskich w Jaszunach.

Restart stosunków polsko-litewskich, nie będzie funduszu na rozwój Wileńszczyzny, zmarł Jan Mincewicz, Kolędy w karaoke, Polska na Międzynarodowym Charytatywnym Kiermaszu Świątecznym, spektakl „Oskar i Pani Róża (25)

W programie nowego rządu znalzło się miejsce na naprawę stosunków z Polską, minister spraw zagranicznych Litwy Linas Linkevičius na spotkaniu ministrów MSZ NATO w Brukseli zaprosił ministra MSZ RP Witolda Waszczykowskiego do Wilna, kolędy w karaoke, Polska na Międzynarodowym Charytatywnym Kiermaszu Świątecznym, spektakl „Oskar i Pani Róża.

Grupa parlamentarna "3 Maja" na rzecz Wileńszczyzny, „Popołudnie przyjaźni narodów", wystawa „Papież wolności", Steczkowska i Tchakounte w Wilnie, Festiwal Poezji Słowiańskiej (1)

W Sejmie RL powołano grupę parlamentarną "3 Maja", której zadaniem będzie opracowanie długoterminowej strategii politycznej dotyczącej wspólnot narodowych na Litwie, nauczyciel i działacz społeczny Žilvinas Radavičius zaprosił na tradycyjne „Popołudnie przyjaźni narodów", wystawa „Papież wolności", koncert Justyny Steczkowskiej, koncert króla bluesa Rolanda Tchakounte, Festiwal Poezji Słowiańskiej.
Facebook pl.DELFI.lt