aA
Czy Wilno było prezentem Stalina dla Litwy, czy też częścią sowieckiej geopolitycznej gry? Dlaczego Polacy na Litwie byli inaczej traktowani przez władzę sowiecką niż ich rodacy w innych republikach związkowych. Tym zagadnieniom zostały poświęcone dwa referaty na konferencji „Stalinizm na Litwie 1944 – 1953: Reżym i społeczeństwo”. Organizatorem konferencji był Litewski Instytut Historyczny.
Czy Antanas Sniečkus sprzeciwił się lituanizacji litewskich Polaków?
© RIA/Scanpix

W roku 1950 pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Litwy Antanas Sniečkus w broszurze „Wielki przyjaciel narodu litewskiego“ dziękował Stalinowi, że dzięki niemu Wilno zostało przywrócone Litwie. Zdaniem historyka Arūnasa Vyšniauskasa ten pogląd jest nadal żywy. „Raczej krytycznie trzeba oceniać taki pogląd, który jest popularny zwłaszcza w polskiej historiografii. To była raczej polityczna kalkulacja Stalina” - oświadczył podczas konferencji historyk.

Vyšniauskas przytoczył przykłady, że kierownictwo partii bolszewickiej, jeszcze przed I wojną światową w artykułach swych wodzów, wypowiedziało się za przynależnością Wilna do Litwy. Co prawda wtedy była mowa nie o niepodległości Litwy, a tylko o autonomii. „Bolszewicy zaliczyli do Litwy tereny w których zwarcie zamieszkała ludność litewska. Co prawda w samym Wilnie i w promilu ok. 40 kilometrów Litwinów było kilka procent. To jednak jeśli się spojrzy na mapę z góry, to wygląda, że Wilno z trzech stron jest otoczone ludnością litewską” - w ten sposób historyk próbował wytłumaczyć logikę bolszewickiego myślenia.

Arūnas Vyšniauskas opowiedział zebranym, że propaganda sowiecka na wszelkie sposoby próbowała udowodnić litewskość Wilna. „W lipcu 1944 r. kiedy Armia Czerwona wyzwoliła Wilno, to nakręciła o tym film dokumentalny. Film był pokazywany na całym świecie. Wiadomo, że w wyzwoleniu udział brały oddziały Armii Krajowej. W filmie zostały całkowicie pominięte. Natomiast zostały pokazane oddziały litewskich partyzantów, których spotykał Sniečkus" - powiedział historyk.

Mniejszość polska a władza radziecka

Odczyt Vitaliji Stravinskienė dotyczył polityki władz sowieckich wobec ludności polskiej na Litwie. „Stan mniejszości polskiej na Litwie był wyjątkowy w porównaniu z innymi republikami radzieckimi” - podkreśliła Stravinskienė.

Początkowo, od razu po wojnie, stosunek do mniejszości polskiej w całym ZSRR był jednakowy. W latach 1947 – 48 na Ukrainie, Białorusi i Litwie nasiliły się tendencje asymilacyjne. W 1948 r. władze Litwy radzieckiej oznajmiły polskiej mniejszości, że edukacja po polsku jest niemożliwa, ponieważ nie ma odpowiedniej kadry pedagogicznej, bo tuż po wojnie do Polski z Wileńszczyzny wyjechało prawie 2 tys. nauczycieli. Na początku lat 50 -tych sytuacja zaczyna się zmieniać. Zdaniem historyka przyczyn było kilka. „Ludność polska na Litwie żyła w zwartej grupie. To była grupa konserwatywna. Polacy byli nieufni wobec nowej władzy. Jedną z przyczyn nieufności był brak swych przedstawicieli w strukturach władzy. W obwodzie wileńskim w administracji pracowało 550 osób, z których tylko 15 stanowili Polacy. Nowa władza nie mogła znaleźć kontaktu z miejscową ludnością” - wytłumaczyła Stravinskienė.

Historyk dodała, mimo że to był czas stalinowskiego terroru, polska ludność umiała samoorganizować się i domagać się swych praw. Pewną rolę w tym odegrał Antanas Sniečkus, który wbrew narodowej frakcji Komunistycznej Partii Litwy, sprzeciwił się wobec odgórnej i przymusowej lituanizacji Polaków. Władza radziecka chciała zsowietyzować Polaków, a nie zlituanizować. „Tak powstał stereotyp, że tylko Moskwa może obronić przed złymi Litwinami” - powiedziała historyk. Dzięki takiej polityce władz Wilno wyrosło na swoiste centrum kultury polskiej w ZSRR. Tu przejeżdżali uczyć się i studiować Polacy z innych republik radzieckich.

pl.delfi.lt
Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
|Populiariausi straipsniai ir video
Įvertink šį straipsnį
Norėdami tobulėti, suteikiame jums galimybę įvertinti skaitomą DELFI turinį.
(0 žmonių įvertino)
0

Top naujienos

Naujausi pokarantininiai reitingai turi keletą naujienų: ekspertai pataria neturėti iliuzijų (128)

Dramatiškų pokyčių partijų reitinguose metas baigėsi, valstiečių-žaliųjų reitingo augimas...

Vartojimo krizės pabaiga: pardavimai auga, daliai sandėlininkų – geriau nei per Kalėdas (15)

Kai kuriuose sandėliuose prekių apyvartumas šiuo metu didesnis nei kalėdiniu laikotarpiu, – sako...

Žiūrėkite, ką valgote – profesorius pasakė, koks maistas sukelia vėžį, o kas sėkmingai su juo kovoja (14)

Lietuvos sporto universiteto (LSU) profesorius Albertas Skurvydas sako, kad, pagal tyrimus,...

Vilniuje įsigalioja naujas draudimas automobiliams (14)

Vilniuje antradienį įsigalioja draudimas automobiliams kirsti senamiestį tranzitu.

The Economist

Pasaulis žengia į pavojingą erą be JAV (1)

Jei JAV pasitrauks iš pasaulinių institucijų, ją pakeisti turės kitos valstybės.

Europa supranta: nėra taip lengva atsisveikinti su mažų kainų Kinija (11)

Europos lyderiai kalba apie trumpėjančias tiekimo grandines ir Kinijos „Juostos ir kelio“...

Šiurpi istorija Čečėnijoje: dukros netekusi motina žmogžudyste įtarė žentą. Tada įsikišo Kadyrovas (136)

Birželio 12 d. 23 metų Čečėnijos gyventoja Madina Umajeva mirė savo namuose. Jos vyro artimieji...

Tamsios paslaptys, vis dar supančios Annos Nicole Smith mirtį: tiesa keistesnė už bet kokius pramanus? (1)

Modelis ir aktorė Anna Nicole Smith buvo tikra pramoginės žiniasklaidos sensacija. Net ir...

Trūko kantrybė – miškuose pradės gaudyti keturratininkus (2)

Valstybinių miškų urėdijos Radviliškio regioninio padalinio, kuriam priklauso ir Kėdainių...

Vilniuje – meilės drama: 17 metų jaunesnį draugą nužudžiusi moteris gyveno prie lavono (117)

Draugystė su net 17 metų jaunesniu vyru baigėsi skaudžia tragedija – vilnietė mylimąjį...

|Maža didelių žinių kaina