Czas nacjonalistów przemija, a stara miłość nie rdzewieje. Z książki „Moja Wileńszczyzna i moje Kresy” K. J. Sidorkiewicza

 (23)
W Wilnie w księgarniach w Domu Kultury Polskiej i "Elephas" można nabyć książkę Krzysztofa Jeremiego Sidorkiewicza „Moja Wileńszczyzna i moje Kresy”, w której skład wchodzą artykuły i komentarze pisane do polskiej prasy na Litwie i w Polsce.
Krzysztof Jeremi Sidorkiewicz
© Asmeninio archyvo nuotr.

W krótkim cyklu artykułów zaprezentujemy państwu kilka urywków z 98 artykułów, z których składa się książka.

Od miłości do nienawiści

Gdy Wilno było stolicą Litewskiej SSR, w śródmiejskim parku o na­zwie Cielętnik stał pomnik Aleksandra Puszkina. Po rozpadzie Związ­ku Sowieckiego, władający od tej pory niepodzielnie Wilnem Litwini, nie bacząc na rodzinne związki Puszkinów z grodem Gedymina, po­mnik zdemontowali. Wraz z popiersiem poety z wileńskich ulic, pla­ców i wszelkich innych miejsc publicznych zniknął doszczętnie jego oj­czysty język. Dzisiaj, pomimo, że Rosjanie stanowią jedną piątą ogółu mieszkańców miasta, jedynie oko wytrawnego poszukiwacza pamiątek historycznych dostrzeże gdzieniegdzie jakiś zapomniany rosyjskojęzycz­ny napis. Zewnętrzna fasada wielonarodowego Wilna jest całkowicie i wyłącznie litewska.

Pierwsza gruntowna derusyfikacja Wilna i Wileńszczyzny nastą­piła około 500 lat temu. Wcześniej, w XIII wieku, pogańska Litwa podbiła ogromne połacie ziem ruskich po Kursk i Orzeł, wykorzy­stując upadek Rusi po rujnujących najazdach tatarskich. Krótko po dokonaniu podbojów litewski władca Mendog założył stolicę swojego państwa w położonym na Czarnej Rusi Nowogródku. W późniejszym czasie książę Gedymin i jego następcy przenieśli się na pogranicze Litwy i etnicznej Rusi, a mianowicie do Trok i do Wilna. Prędko oka­zało się jednak, że schrystianizowani od kilku wieków Rusini po­siadają olbrzymią przewagę kulturową nad pogańskimi i całkowicie niepiśmiennymi Litwinami.

(...)

Prześladując Polaków nauczających własne dzieci w ojczystym ję­zyku, przebiegły carat postanowił jednocześnie stworzyć od podstaw konkurencyjne szkolnictwo litewskojęzyczne. Za pieniądze rządu ro­syjskiego otwarto pierwsze w dziejach Litwy gimnazjum litewskie w Mariampolu na Suwalszczyźnie, a także seminarium nauczycielskie w Wejwerach. Uczniowie owych pionierskich placówek oświatowych edukowani byli w duchu nienawiści do kultury polskiej. Prezes międzywojennej Litewskiej Akademii Nauk w Kownie, czołowy działacz na­cjonalistyczny Mykolas Biržiška oceniał dokonania nasłanych na Litwę rosyjskich pseudopedagogów: Faworyzowanie z początku języka litewskiego w szkołach niższych i średnich (stypendia litewskie) i wpajanie poglądów polakożerczych przepoiły jadem nienawiści ku Polakom wielu spośród młodzieży litewskiej - która już w domu zwykła łączyć pojęcia pana z pojęciem Polaka, w szkole zaś z właściwą synom chłopskim nienawiścią spoglądała na pogardzających nimi paniczów i zaostrzyło się jej wyodrębnienie od młodzieży polskiej.”

(...)

Powstała w roku 1918 niepodległa Republika Litewska kontynu­owała antypolski kurs redaktorów „Aušry”. Za doskonały pretekst do stosowania represyjnej polityki wymierzonej w polską mniejszość, słu­żył oczywiście konflikt na tle przynależności państwowej Wilna. Przez cały okres międzywojenny rząd litewski utrzymywał na terenie kraju stan wojenny. Na mocy praw stanu wojennego konfiskowano mająt­ki ziemskie Polaków, zlikwidowano wszystkie, funkcjonujące jeszcze na początku lat 20-tych polskie stowarzyszenia kulturalne, zawodowe i sportowe. W roku 1934 około 200 tysięcy Polaków mieszkających na Litwie miało 14 prywatnych szkół powszechnych i 18 takich samych szkół publicznych. W tym samym czasie 100-tysięczna mniej­szość litewska w Polsce posiadała 139 powszechnych szkół publicz­nych oraz 83 szkoły prywatne.

(...)

Dzisiaj czas nacjonalistów przemija, a mieszkańcy Europy stają się coraz bardziej kosmopolityczni. Współczesna Republika Litewska nie może zatem kopiować szowinistycznej polityki swych przedwojennych poprzedników. Niemniej, polakożercze tradycje w kraju nad Niemnem bynajmniej nie wygasły. W Wilnie i na Wileńszczyźnie, gdzie miesz­ka przecież liczna mniejszość polska, próżno by szukać dwujęzycznych napisów informacyjnych w miejscach publicznych. Systematycznie niszczone są stare, polskojęzyczne inskrypcje na murach kościołów i na cmentarzach. W wileńskiej katedrze pod wezwaniem świętego Stanisła­wa zamurowano w ostatnich latach wszystkie polskojęzyczne tablice. Władze litewskie szykanują ponadto polskie szkolnictwo. W rejonach: jezioroskim, malackim, ignalińskim i druskiennickim, gdzie łącznie mieszka tyleż samo Polaków co Litwinów w Polsce, nie pozwolono do tej pory na otwarcie ani jednej polskiej szkoły powszechnej.

Trudno jest prorokować jak w przyszłości ukształtuje się współżycie Litwinów, Polaków i Rosjan na Wileńszczyźnie. Jeżeli Litwa - podobnie jak Polska - wejdzie do Unii Europejskiej, antypolski i antyrosyjski kurs władz litewskich musi, siłą rzeczy, zelżeć. W miejscach publicznych po­jawią się wówczas dwujęzyczne, a nawet trójjęzyczne napisy. Nastąpi rozwój mniejszościowego szkolnictwa wszystkich szczebli. Przybiorą na sile dążenia autonomiczne, podobnie jak w Katalonii, czy też na Kor­syce. Być może powróci po paru wiekach dawna przyjaźń polsko-litew­ska. Wykluczyć tego nie można, zwłaszcza, gdy weźmie się pod rozwagę powszechnie znane powiedzenie, że stara miłość nigdy nie rdzewieje.

„Ilustrowany Kurier Polski” z dnia 25 października 1996 r.

O autorze

Zakochałem się w tym mieście, w jego malowniczym położeniu, w jego wspaniałej architekturze, w licznych śladach kultury polskiej, ale także rosyjskiej, żydowskiej, tatarskiej i karaimskiej. Wielokulturowość Wileńszczyzny była widoczna jak na dłoni, wręcz namacalna. Z pierwszych pobytów na Litwie pisałem artykuły głów­nie do bydgoskich gazet. Po kilkunastu latach nawiązałem stały kon­takt z redakcją dziennika „Kurier Wileński”. Coraz głębiej wchodzi­łem w tematykę życia codziennego mniejszości polskiej na Litwie, w jej ważkie problemy kulturowe i polityczne. Z biegiem czasu konfrontacja z litewskimi nacjonalistami wzmagała się. Uważałem, że trzeba jakoś w miarę niewielkich możliwości wspomagać rodaków w potrzebie. Ro­daków z którymi czułem się w dużym stopniu związany przez więzi rodzinne. Niniejsza książka stanowi zbiór moich artykułów na tematy kresowe, w przeważającej mierze wileńskie, opublikowanych w latach 1993-2014. Zdecydowaną większość tekstów opublikowanych na ła­mach „Kuriera Wileńskiego” stanowią krótkie redakcyjne komentarze. Być może niektórzy czytelnicy poczują się nieco znużeni powtarzalno­ścią tematyki, przeładowaniem akcentów politycznych i historycznych. Być może padną też zarzuty, że w opisie relacji polsko-litewskich jestem stronniczy, że wykazuję zbyt mało empatii wobec Litwinów. Nie chcę jednak przeprowadzać egzegezy własnych tekstów, wyjaśniać dodatko­wo dlaczego pisałem tak, a nie inaczej, gdyż wyglądałoby to zbyt pre­tensjonalnie. Teksty powinny bronić się same. Czytelnicy sami najlepiej ocenią, czy rzeczywiście się wybroniły.

Krzysztof Jeremi Sidorkiewicz, październik 2014

Dołącz do nas na Facebook'u. Bądź poinformowany

Zostaw komentarz
albo komentuj anonimowo tutaj
Publikując komentarz zgadzasz się z zasadami komentowania
Czytaj komentarze Czytaj komentarze
 

Litwa

Życzenia Świąteczne, Biały Orzeł i Czarny Jastrząb na Dakarze (50)

Życzenia noworoczne prezydent Dalii Grybauskaitė, Orędzie Noworoczne Prezydenta RP, Biały Orzeł i Czarny Jastrząb będą polować na dobry wynik na Dakarze.

Sejm RL za wzmocnieniem współpracy z Polską, obniżenie wieku emerytalnego w Polsce, młodzi Polacy odnoszą sukcesy w imprezach sportowych na Litwie, premiery od polskich teatrów na Litwie (14)

Sejm przyjął rezolucję w sprawie wzmacniania ścisłej międzyparlamentarnej współpracy z Polską, obniżenie wieku emerytalnego w Polsce, młodzi Polacy odnoszą kolejne sukcesy w imprezach sportowych odbywających się na Litwie, premiery od polskich teatrów na Litwie.

"Nacjonalizm litewski" nie trafił do Sejmu RP, nagrodzono zasłużone Polki, Magiczny wieczór kolęd Ambasady RP w Wilnie, „Pojedynek stulecia: skrzypce i gitara" w Pałacu Balińskich w Jaszunach (14)

Bulwersująca poprawka uznająca litewski nacjonalizm za ustrój totalitarny, nagrodzono zasłużone Polki, magiczny wieczór kolęd Ambasady RP w Wilnie, dyskusja „Agenda na przyszłość: synchronizacja polityki w obliczu wyzwań”, Koncert bożonarodzeniowy „Pojedynek stulecia: skrzypce i gitara" w Pałacu Balińskich w Jaszunach.

Restart stosunków polsko-litewskich, nie będzie funduszu na rozwój Wileńszczyzny, zmarł Jan Mincewicz, Kolędy w karaoke, Polska na Międzynarodowym Charytatywnym Kiermaszu Świątecznym, spektakl „Oskar i Pani Róża (25)

W programie nowego rządu znalzło się miejsce na naprawę stosunków z Polską, minister spraw zagranicznych Litwy Linas Linkevičius na spotkaniu ministrów MSZ NATO w Brukseli zaprosił ministra MSZ RP Witolda Waszczykowskiego do Wilna, kolędy w karaoke, Polska na Międzynarodowym Charytatywnym Kiermaszu Świątecznym, spektakl „Oskar i Pani Róża.

Grupa parlamentarna "3 Maja" na rzecz Wileńszczyzny, „Popołudnie przyjaźni narodów", wystawa „Papież wolności", Steczkowska i Tchakounte w Wilnie, Festiwal Poezji Słowiańskiej (1)

W Sejmie RL powołano grupę parlamentarną "3 Maja", której zadaniem będzie opracowanie długoterminowej strategii politycznej dotyczącej wspólnot narodowych na Litwie, nauczyciel i działacz społeczny Žilvinas Radavičius zaprosił na tradycyjne „Popołudnie przyjaźni narodów", wystawa „Papież wolności", koncert Justyny Steczkowskiej, koncert króla bluesa Rolanda Tchakounte, Festiwal Poezji Słowiańskiej.
Facebook pl.DELFI.lt