aA
W Wilnie w księgarniach w Domu Kultury Polskiej i "Elephas" można nabyć książkę Krzysztofa Jeremiego Sidorkiewicza „Moja Wileńszczyzna i moje Kresy”, w której skład wchodzą artykuły i komentarze pisane do polskiej prasy na Litwie i w Polsce.
Krzysztof Jeremi Sidorkiewicz
Krzysztof Jeremi Sidorkiewicz
© Asmeninio archyvo nuotr.

W krótkim cyklu artykułów zaprezentujemy państwu kilka urywków z 98 artykułów, z których składa się książka.

Od miłości do nienawiści

Gdy Wilno było stolicą Litewskiej SSR, w śródmiejskim parku o na­zwie Cielętnik stał pomnik Aleksandra Puszkina. Po rozpadzie Związ­ku Sowieckiego, władający od tej pory niepodzielnie Wilnem Litwini, nie bacząc na rodzinne związki Puszkinów z grodem Gedymina, po­mnik zdemontowali. Wraz z popiersiem poety z wileńskich ulic, pla­ców i wszelkich innych miejsc publicznych zniknął doszczętnie jego oj­czysty język. Dzisiaj, pomimo, że Rosjanie stanowią jedną piątą ogółu mieszkańców miasta, jedynie oko wytrawnego poszukiwacza pamiątek historycznych dostrzeże gdzieniegdzie jakiś zapomniany rosyjskojęzycz­ny napis. Zewnętrzna fasada wielonarodowego Wilna jest całkowicie i wyłącznie litewska.

Pierwsza gruntowna derusyfikacja Wilna i Wileńszczyzny nastą­piła około 500 lat temu. Wcześniej, w XIII wieku, pogańska Litwa podbiła ogromne połacie ziem ruskich po Kursk i Orzeł, wykorzy­stując upadek Rusi po rujnujących najazdach tatarskich. Krótko po dokonaniu podbojów litewski władca Mendog założył stolicę swojego państwa w położonym na Czarnej Rusi Nowogródku. W późniejszym czasie książę Gedymin i jego następcy przenieśli się na pogranicze Litwy i etnicznej Rusi, a mianowicie do Trok i do Wilna. Prędko oka­zało się jednak, że schrystianizowani od kilku wieków Rusini po­siadają olbrzymią przewagę kulturową nad pogańskimi i całkowicie niepiśmiennymi Litwinami.

(...)

Prześladując Polaków nauczających własne dzieci w ojczystym ję­zyku, przebiegły carat postanowił jednocześnie stworzyć od podstaw konkurencyjne szkolnictwo litewskojęzyczne. Za pieniądze rządu ro­syjskiego otwarto pierwsze w dziejach Litwy gimnazjum litewskie w Mariampolu na Suwalszczyźnie, a także seminarium nauczycielskie w Wejwerach. Uczniowie owych pionierskich placówek oświatowych edukowani byli w duchu nienawiści do kultury polskiej. Prezes międzywojennej Litewskiej Akademii Nauk w Kownie, czołowy działacz na­cjonalistyczny Mykolas Biržiška oceniał dokonania nasłanych na Litwę rosyjskich pseudopedagogów: Faworyzowanie z początku języka litewskiego w szkołach niższych i średnich (stypendia litewskie) i wpajanie poglądów polakożerczych przepoiły jadem nienawiści ku Polakom wielu spośród młodzieży litewskiej - która już w domu zwykła łączyć pojęcia pana z pojęciem Polaka, w szkole zaś z właściwą synom chłopskim nienawiścią spoglądała na pogardzających nimi paniczów i zaostrzyło się jej wyodrębnienie od młodzieży polskiej.”

(...)

Powstała w roku 1918 niepodległa Republika Litewska kontynu­owała antypolski kurs redaktorów „Aušry”. Za doskonały pretekst do stosowania represyjnej polityki wymierzonej w polską mniejszość, słu­żył oczywiście konflikt na tle przynależności państwowej Wilna. Przez cały okres międzywojenny rząd litewski utrzymywał na terenie kraju stan wojenny. Na mocy praw stanu wojennego konfiskowano mająt­ki ziemskie Polaków, zlikwidowano wszystkie, funkcjonujące jeszcze na początku lat 20-tych polskie stowarzyszenia kulturalne, zawodowe i sportowe. W roku 1934 około 200 tysięcy Polaków mieszkających na Litwie miało 14 prywatnych szkół powszechnych i 18 takich samych szkół publicznych. W tym samym czasie 100-tysięczna mniej­szość litewska w Polsce posiadała 139 powszechnych szkół publicz­nych oraz 83 szkoły prywatne.

(...)

Dzisiaj czas nacjonalistów przemija, a mieszkańcy Europy stają się coraz bardziej kosmopolityczni. Współczesna Republika Litewska nie może zatem kopiować szowinistycznej polityki swych przedwojennych poprzedników. Niemniej, polakożercze tradycje w kraju nad Niemnem bynajmniej nie wygasły. W Wilnie i na Wileńszczyźnie, gdzie miesz­ka przecież liczna mniejszość polska, próżno by szukać dwujęzycznych napisów informacyjnych w miejscach publicznych. Systematycznie niszczone są stare, polskojęzyczne inskrypcje na murach kościołów i na cmentarzach. W wileńskiej katedrze pod wezwaniem świętego Stanisła­wa zamurowano w ostatnich latach wszystkie polskojęzyczne tablice. Władze litewskie szykanują ponadto polskie szkolnictwo. W rejonach: jezioroskim, malackim, ignalińskim i druskiennickim, gdzie łącznie mieszka tyleż samo Polaków co Litwinów w Polsce, nie pozwolono do tej pory na otwarcie ani jednej polskiej szkoły powszechnej.

Trudno jest prorokować jak w przyszłości ukształtuje się współżycie Litwinów, Polaków i Rosjan na Wileńszczyźnie. Jeżeli Litwa - podobnie jak Polska - wejdzie do Unii Europejskiej, antypolski i antyrosyjski kurs władz litewskich musi, siłą rzeczy, zelżeć. W miejscach publicznych po­jawią się wówczas dwujęzyczne, a nawet trójjęzyczne napisy. Nastąpi rozwój mniejszościowego szkolnictwa wszystkich szczebli. Przybiorą na sile dążenia autonomiczne, podobnie jak w Katalonii, czy też na Kor­syce. Być może powróci po paru wiekach dawna przyjaźń polsko-litew­ska. Wykluczyć tego nie można, zwłaszcza, gdy weźmie się pod rozwagę powszechnie znane powiedzenie, że stara miłość nigdy nie rdzewieje.

„Ilustrowany Kurier Polski” z dnia 25 października 1996 r.

O autorze

Zakochałem się w tym mieście, w jego malowniczym położeniu, w jego wspaniałej architekturze, w licznych śladach kultury polskiej, ale także rosyjskiej, żydowskiej, tatarskiej i karaimskiej. Wielokulturowość Wileńszczyzny była widoczna jak na dłoni, wręcz namacalna. Z pierwszych pobytów na Litwie pisałem artykuły głów­nie do bydgoskich gazet. Po kilkunastu latach nawiązałem stały kon­takt z redakcją dziennika „Kurier Wileński”. Coraz głębiej wchodzi­łem w tematykę życia codziennego mniejszości polskiej na Litwie, w jej ważkie problemy kulturowe i polityczne. Z biegiem czasu konfrontacja z litewskimi nacjonalistami wzmagała się. Uważałem, że trzeba jakoś w miarę niewielkich możliwości wspomagać rodaków w potrzebie. Ro­daków z którymi czułem się w dużym stopniu związany przez więzi rodzinne. Niniejsza książka stanowi zbiór moich artykułów na tematy kresowe, w przeważającej mierze wileńskie, opublikowanych w latach 1993-2014. Zdecydowaną większość tekstów opublikowanych na ła­mach „Kuriera Wileńskiego” stanowią krótkie redakcyjne komentarze. Być może niektórzy czytelnicy poczują się nieco znużeni powtarzalno­ścią tematyki, przeładowaniem akcentów politycznych i historycznych. Być może padną też zarzuty, że w opisie relacji polsko-litewskich jestem stronniczy, że wykazuję zbyt mało empatii wobec Litwinów. Nie chcę jednak przeprowadzać egzegezy własnych tekstów, wyjaśniać dodatko­wo dlaczego pisałem tak, a nie inaczej, gdyż wyglądałoby to zbyt pre­tensjonalnie. Teksty powinny bronić się same. Czytelnicy sami najlepiej ocenią, czy rzeczywiście się wybroniły.

Krzysztof Jeremi Sidorkiewicz, październik 2014

Dołącz do nas na Facebook'u. Bądź poinformowany

pl.delfi.lt
Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
|Populiariausi straipsniai ir video
Įvertink šį straipsnį
Norėdami tobulėti, suteikiame jums galimybę įvertinti skaitomą DELFI turinį.
(0 žmonių įvertino)
0

Top naujienos

Anglijos lietuvis giriasi apėjęs saviizoliacijos sistemą (78)

Koronaviruso kontrolę Lietuvoje vykdančios įstaigos tikina, kad visiems iš Jungtinės Karalystės...

Lietuvą purtant naujam skandalui, Nausėda siūlo skelbti institucijų korupcijos reitingą papildyta (333)

Prezidentas Gitanas Nausėda viešai diskusijai teikia naują Specialiųjų tyrimų tarnyboje...

Palankus VTEK sprendimas Skverneliui: tyrimas dėl kelio nutrauktas (131)

Vyriausioji tarnybinės etikos komisija ( VTEK ) ketvirtadienį vertino premjero Sauliaus Skvernelio...

Mįslingai dingusios keturmetės Maddie šeimos atstovas: šį kartą viskas kitaip Vokietijos pareigūnai: manome, kad mergaitė negyva

Vokietijos policija trečiadienį pranešė nustačiusi naują įtariamąjį paslaptingoje 2007 metais...

Seimas apsisprendė dėl vyresnių darbuotojų: galės nedirbti ir gauti minimalią algą (344)

Ketvirtadienį Seimas apsisprendė dėl Vyriausybės siūlymo dar labiau paremti ekstremalios...

Svarbi žinia tėvams: baigiamas ligos išmokų mokėjimas už nesergančius vaikus (38)

Seimas pritarė pataisai, kuria ketinama baigti ligos išmokų mokėjimą už nesergančius vaikus...

Paskelbė, kada bus galima atsisveikinti su aktoriumi Gediminu Girdvainiu (1)

Paaiškėjo, kada vyks antradienį mirusio žinomo aktoriaus Gedimino Girdvainio laidotuvės.

Posūkis dopinge grimztančio Vyšniausko byloje: atnaujinamas tyrimas, prokurorai reikalauja šimtatūkstantinių baudų (16)

Dėl dopingo preparatų laikymo turint tikslą juos platinti nuteisti buvęs Lietuvos sunkiosios...

Šuns šlubavimas – pavojingos ligos pranašas: veterinaras perspėjo, kada tai gali baigtis labai liūdnai

Negalima nekreipti dėmesio ir į momentinį šlubavimą, arba net nešlubavimą, o trypčiojimą,...

Vaida Kurpienė: kaip išsirinkti gerus ledus ir į ką svarbiausia atkreipti dėmesį (2)

Karštą dieną ledai atrodo pati geriausia išeitis atsigaivinti ir, žinoma, pasimėgauti puikiu...

|Maža didelių žinių kaina